Podatki i opłaty ekologiczne w Polsce i w wybranych państwach europejskich

Ekonomia zrównoważonego (zintegrowanego) rozwoju dynamicznie rozwija się w XXI w. Kierunek tego nurtu wyznacza idea osiągnięcia względnej równowagi pomiędzy rozwojem gospodarczym i społeczno-kulturowym w warunkach wyraźnie zintensyfikowanego zaangażowania w ochronę środowiska naturalnego i klimatu. Podatki mogą być istotnym narzędziem wspierającym tę nową perspektywę, pod warunkiem że będą przekładać się nie tylko na osiąganie tradycyjnych celów fiskalnych, ekonomicznych i społecznych, ale jednocześnie także wychowawczych w promowaniu określonych postaw ekologicznych (takich jak ograniczenie sprzedaży opakowań jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje lub żywność). Wyłania się tym samym odrębna kategoria podatków ekologicznych. Nowa perspektywa społeczno-gospodarcza stawia więc przed ustawodawcą trudne wyzwania polegające na dążeniu do realizacji ważnych dla społeczeństwa i gospodarki celów ekologicznych. Teoria ekonomii zrównoważonego rozwoju wskazuje, że daniny publiczne można wykorzystywać do osiągania tych celów na wiele sposobów – począwszy od zmian w konstrukcji podatków tradycyjnych, przez wprowadzenie podatków ekologicznych, a kończąc na tzw. ekologizacji całe go systemu podatkowego. Obecnie proces ekologizacji systemów podatkowych nie podlega powszechnej międzynarodowej harmonizacji. Z przeglądu obowiązujących systemów podatkowych w różnych państwach Unii Europejskiej wynika, że cele ekologiczne są realizowane za pomocą odmiennych rozwiązań podatkowych i w rezultacie z różnymi skutkami (nawet mimo wydanych dla tego obszaru dyrektyw unijnych). Daniny ekologiczne lub daniny zawierające elementy stymulujące zachowania proekologiczne mają zróżnicowane znaczenie fiskalne, a także gospodarcze mierzone udziałem dochodów z tych danin w PKB. Ochrona środowiska naturalnego i klimatu jest jednak zadaniem globalnym, warto więc poddać analizie Określenia takie jak „podatki ekologiczne”, „podatki środowiskowe” – ze względu na zakres podjętych rozważań – w niniejszej monografii stosowane są zamiennie. Możliwość wprowadzenia zharmonizowanych globalnych rozwiązań podatkowych sprzyjających ochronie tych zasobów, tym bardziej że wiele państw przeprowadza obecnie reformy systemów podatkowych uwzględniające orientację proekologiczną. Celem podjętych w monografii rozważań jest wypełnienie luki w aktualnym stanie wiedzy na temat zarówno teoretycznych, jak i praktycznych aspektów danin ekologicznych. Podjęto próbę oceny, w jaki sposób rozwiązania wpisujące się w system podatkowy zorientowany ekologicznie wykorzystuje się w praktyce. Obszarem badania są wybrane państwa europejskie, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.